Kur SPAK sheh dosjet dhe qytetarët shohin makinat milionëshe: Kush po heton burimin e pasurisë?

Analizë nga Vladimir Muçaj

Shqipëria po përballet çdo ditë me një paradoks që bie në sy në çdo qytet, në çdo aks rrugor dhe në çdo zonë turistike të vendit. Nga njëra anë flitet për luftë kundër korrupsionit, krimit të organizuar dhe pasurive të pajustifikuara, ndërsa nga ana tjetër qytetarët shohin përditë një realitet që ngre pikëpyetje të shumta.

Mjafton të lëvizësh në rrugët e vendit për të parë automjete luksoze me vlera të larta që drejtohen nga persona shumë të rinj, të cilët shpesh nuk njihen për ndonjë aktivitet të deklaruar ekonomik apo histori të gjatë pune. Në të njëjtën kohë, në zonat turistike dhe bregdetare shfaqen vazhdimisht biznese të reja, lokale, bare dhe restorante që kërkojnë investime të konsiderueshme financiare.

Nuk është detyrë e qytetarëve të përcaktojnë nëse këto pasuri janë të ligjshme apo jo. Kjo është detyrë e institucioneve ligjzbatuese. Por është e drejtë e publikut të pyesë nëse po bëhet mjaftueshëm për të verifikuar burimin e këtyre pasurive dhe për të garantuar që ligji zbatohet në mënyrë të barabartë për të gjithë.

Vitet e fundit, debati publik është dominuar shpesh nga hetimet ndaj figurave politike dhe çështjet që lidhen me to. Këto hetime janë pjesë e rëndësishme e funksionimit të shtetit ligjor dhe askush nuk duhet të jetë mbi ligjin.

Megjithatë, lufta kundër paligjshmërisë nuk mund të kufizohet vetëm te zyrat e politikës. Ajo duhet të shtrihet me të njëjtin intensitet edhe te ekonomia informale, pasuritë e pajustifikuara dhe aktivitetet financiare që ngjallin dyshime të arsyeshme.

Pyetja që shtrohet është nëse mekanizmat e kontrollit dhe hetimit po funksionojnë me të njëjtin intensitet edhe për pasuritë dhe kapitalet që shfaqen në ekonomi, veçanërisht në rastet kur niveli i pasurisë duket i vështirë për t’u shpjeguar nga të ardhurat e deklaruara.

Kjo nuk do të thotë se çdo makinë luksoze, pronë apo biznes i ri lidhet me aktivitet të paligjshëm. Pasuria mund të vijë nga burime të ligjshme, nga biznesi, emigracioni, investimet, trashëgimia apo burime të tjera të parashikuara nga ligji. Por pikërisht për këtë arsye, kur ekzistojnë dyshime konkrete dhe kur plotësohen kushtet ligjore, verifikimi i burimit të pasurisë është përgjegjësi e institucioneve dhe jo e opinionit publik.

Besimi i qytetarëve te drejtësia nuk ndërtohet vetëm me dosje të bujshme apo me emra të njohur. Ai ndërtohet kur qytetarët shohin se ligji vepron njësoj ndaj kujtdo, pavarësisht emrit, pozicionit apo ndikimit që ka.

Kur qytetarët shohin se pasuritë kontrollohen sipas ligjit dhe se dyshimet e bazuara trajtohen me seriozitet, forcohet bindja se shteti funksionon dhe se institucionet janë të pranishme përtej rasteve që marrin vëmendje të madhe mediatike.

Në këtë kuadër, sfida e institucioneve nuk është vetëm ndëshkimi i atyre që provohet se kanë shkelur ligjin, por edhe garantimi i një sistemi ku kontrolli i pasurisë dhe gjurmimi i parave funksionojnë në mënyrë efektive.

Nëse një pasuri e konsiderueshme nuk përputhet me burimet e ligjshme të të ardhurave, atëherë pyetja që duhet të marrë përgjigje nuk është vetëm ajo e opinionit publik, por ajo e institucioneve kompetente: nga vijnë paratë?

Në një vend ku lufta kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar është një nga çështjet kryesore të debatit publik, ndjekja e gjurmës së parave mbetet një element thelbësor.

Sa më shumë të shtohen pyetjet pa përgjigje për burimin e pasurive dhe investimeve të dyshimta, aq më shumë rrezikon të rritet perceptimi se ekziston një hendek mes asaj që qytetarët shohin çdo ditë dhe asaj që institucionet zgjedhin të hetojnë.

Në fund, qytetarët nuk kanë detyrë të bëjnë hetuesin dhe as gjyqtarin. Ata kanë të drejtë të kërkojnë që institucionet të bëjnë punën e tyre dhe që ligji të zbatohet njësoj për të gjithë.

Kur në rrugë shihen makina milionëshe, në qytete shfaqen investime të mëdha dhe pasuritë rriten me shpejtësi, pyetja legjitime mbetet: kush po kontrollon burimin e tyre?

Përgjigjja nuk duhet të vijë nga thashethemet apo paragjykimet, por nga dokumentet, hetimet dhe institucionet që kanë përgjegjësinë ligjore për ta verifikuar.